Nội dung chính
Nhiều người thắc mắc: “Bệnh trĩ có di truyền không?” khi thấy trong gia đình có nhiều người cùng mắc phải. Thực tế, yếu tố di truyền chỉ là một phần nguyên nhân, còn lại đến từ lối sống, thói quen ăn uống, sinh hoạt và nghề nghiệp. Hiểu rõ mối liên hệ giữa gen di truyền và nguy cơ mắc trĩ sẽ giúp bạn chủ động phòng ngừa sớm, tránh để bệnh tiến triển nặng ảnh hưởng đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống.
Bệnh trĩ có di truyền không?
Bệnh trĩ không phải là bệnh di truyền theo gen một cách tuyệt đối (như màu mắt hay nhóm máu). Tuy nhiên, có những Yếu tố Bẩm sinh liên quan đến cấu trúc tĩnh mạch có thể được truyền lại trong gia đình.
Yếu tố bẩm sinh được “di truyền” là gì?
- Yếu tố bẩm sinh (hay cơ địa) là tình trạng thành tĩnh mạch ở khu vực hậu môn-trực tràng của bạn có xu hướng yếu hơn hoặc kém đàn hồi hơn so với người khác.
- Nếu bố mẹ bạn có cơ địa này, con cái có khả năng được thừa hưởng cấu trúc thành mạch máu kém bền vững.
- Điều này có ý nghĩa gì với bạn? Nó khiến bạn có nguy cơ tiềm ẩn cao hơn. Tuy nhiên, nguy cơ này sẽ không trở thành bệnh nếu bạn duy trì lối sống khoa học.
Tại sao nhiều người trong gia đình cùng bị trĩ?
Nếu bạn để ý, không ít trường hợp bố mẹ, con cái hay anh chị em trong cùng gia đình đều bị trĩ, dù ở mức độ khác nhau. Điều này khiến nhiều người tin rằng bệnh trĩ “di truyền”. Nhưng thực tế, phần lớn các yếu tố chung trong gia đình chứ không phải “gen” mới là nguyên nhân khiến nhiều người cùng mắc bệnh.
1. Cùng cơ địa – tĩnh mạch yếu hoặc mô nâng đỡ kém
Một số người trong cùng huyết thống có cấu trúc mô liên kết và thành tĩnh mạch yếu bẩm sinh.
Điều này khiến hệ thống mạch máu vùng hậu môn dễ giãn nở, dễ hình thành búi trĩ khi gặp các tác nhân như táo bón, rặn mạnh hay ngồi lâu.
2. Cùng thói quen ăn uống, sinh hoạt
Thói quen xấu được lặp lại trong gia đình chính là nguyên nhân trực tiếp thúc đẩy bệnh trĩ khởi phát, ngay cả khi bạn có nguy cơ bẩm sinh.
- Chế độ ăn thiếu chất xơ: Cả gia đình có xu hướng ăn ít rau xanh, dẫn đến táo bón kinh niên. Táo bón chính là kẻ thù số một của tĩnh mạch trĩ.
- Uống không đủ nước: Thiếu nước khiến phân khô cứng. Điều này bắt buộc bạn phải rặn mạnh khi đi vệ sinh.
- Thói quen ngồi lâu trong nhà vệ sinh: Nhiều người mang điện thoại vào nhà vệ sinh. Việc ngồi quá lâu làm tăng áp lực máu lên vùng hậu môn, gây ứ đọng.
- Nhịn đi đại tiện: Khi nhịn, phân sẽ bị tái hấp thu nước và trở nên cứng hơn, khó tống ra ngoài.
- Thiếu vận động chung: Thói quen ngồi xem TV, làm việc tĩnh tại được chia sẻ, làm giảm lưu thông máu và tăng áp lực lên tĩnh mạch.
3. Nghề nghiệp và tư thế sinh hoạt giống nhau
Trong nhiều gia đình, các thành viên có nghề nghiệp tương tự – ví dụ: nhân viên văn phòng, lái xe, giáo viên hoặc thợ may.
Những công việc này yêu cầu ngồi lâu, đứng nhiều hoặc ít vận động, khiến tuần hoàn máu vùng chậu kém – yếu tố quan trọng gây bệnh trĩ.
4. Thiếu kiến thức phòng ngừa và ngại chia sẻ bệnh lý
Trĩ là bệnh “khó nói”, nên nhiều người trong gia đình ngại đề cập hoặc đi khám sớm, khiến bệnh dễ tái diễn và lây lan “thói quen xấu”.
Ngoài ra, nếu người thân không hướng dẫn cách chăm sóc hậu môn đúng cách cho thế hệ sau (như không rặn mạnh khi đi vệ sinh, không ngồi quá lâu), nguy cơ mắc bệnh vẫn lặp lại.
Xem thêm:
Cách phòng ngừa bệnh trĩ cho người có nguy cơ cao
Nếu bạn có người thân từng bị trĩ, thường xuyên táo bón, phải ngồi lâu khi làm việc hoặc ít vận động, bạn thuộc nhóm “nguy cơ cao mắc bệnh trĩ”. Tin tốt là hoàn toàn có thể phòng ngừa được nếu bạn chủ động thay đổi thói quen từ sớm.
Dưới đây là các phương pháp đã được chuyên gia Tiêu hoá khuyến nghị giúp bạn bảo vệ sức khỏe hậu môn – trực tràng một cách an toàn và bền vững.
1. Ăn uống giàu chất xơ và đủ nước mỗi ngày
- Tăng cường chất xơ: Bạn nên bổ sung tối thiểu 25-30g chất xơ mỗi ngày từ rau xanh, trái cây, và ngũ cốc nguyên hạt.
- Uống đủ nước: Bạn nên uống khoảng 2–2.5 lít nước mỗi ngày. Việc này giúp phân mềm hơn và dễ thải hơn, giảm áp lực khi đi ngoài.
2. Tập thói quen đi vệ sinh đúng cách
- Thời gian: Bạn chỉ nên ngồi tối đa 5–7 phút mỗi lần. Nếu không thể đi được, hãy đứng dậy và đợi lần có nhu cầu tiếp theo.
- Tư thế: Bạn nên thử dùng một chiếc ghế đôn kê chân (tư thế ngồi xổm) để trực tràng thẳng, hỗ trợ việc đi ngoài dễ dàng hơn.
- Không rặn: Bạn không nên rặn quá mức. Hãy để cơ thể hoạt động một cách tự nhiên.
3. Tăng cường vận động, tránh ngồi hoặc đứng quá lâu
- Các bài tập nhẹ nhàng như đi bộ, yoga, bơi lội hoặc chạy bộ giúp tăng cường lưu thông máu và giảm áp lực tĩnh mạch.
- Bạn nên đứng dậy đi lại sau mỗi 60 phút ngồi làm việc liên tục.
4. Kiểm soát cân nặng và stress
Thừa cân, béo phì làm tăng áp lực vùng bụng, từ đó tác động lên tĩnh mạch hậu môn.
Căng thẳng kéo dài (stress) cũng có thể làm rối loạn nhu động ruột, gây táo bón mạn tính.
Cách khắc phục:
- Giữ cân nặng ổn định bằng chế độ ăn lành mạnh.
- Ngủ đủ 7–8 tiếng/ngày.
- Thực hành thư giãn: hít thở sâu, thiền, hoặc nghe nhạc nhẹ.
5. Khám sức khỏe hậu môn – trực tràng định kỳ
Người có tiền sử gia đình bị trĩ hoặc đang có triệu chứng nhẹ (ngứa, rát, chảy máu khi đi vệ sinh) nên đi khám sớm, không nên tự mua thuốc bôi.
Bệnh trĩ có thể chịu ảnh hưởng di truyền, nhưng không có nghĩa là chắc chắn bạn sẽ mắc bệnh nếu trong gia đình có người bị. Yếu tố quyết định vẫn nằm ở chế độ ăn uống lành mạnh, thói quen đi vệ sinh đúng cách, vận động hợp lý và kiểm soát cân nặng. Nếu bạn thuộc nhóm có nguy cơ cao, việc khám hậu môn – trực tràng định kỳ sẽ giúp phát hiện sớm và điều trị hiệu quả, ngăn ngừa biến chứng.
CT Bệnh viện Quốc tế Vĩnh Phúc
Website: https://benhvienvinhphuc.com/
Địa chỉ: 122 Nguyễn Tất Thành, Phường Vĩnh Phúc, tỉnh Phú Thọ
Fanpage: https://www.facebook.com/ctbenhvienquoctevinhphuc
Thời gian làm việc: Thứ Hai – Chủ Nhật: 24/24
