Nội dung chính
Khi người thân vừa nhận chẩn đoán mắc bệnh, sự lo lắng xen lẫn tâm lý e dè không biết ung thư tuyến giáp có lây không trong quá trình sinh hoạt chung là cảm giác hoàn toàn bình thường. Về mặt y khoa, ung thư tuyến giáp là tình trạng các tế bào tại tuyến giáp phát triển bất thường tạo thành khối u ác tính do sự sai hỏng ADN từ bên trong cơ thể, hoàn toàn không do vi rút hay vi khuẩn gây ra. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ bản chất vấn đề, giải tỏa nỗi lo lây nhiễm và biết cách chăm sóc người bệnh an toàn.
1. Ung thư tuyến giáp có lây không?
Bệnh ung thư tuyến giáp hoàn toàn không lây truyền từ người sang người dưới bất kỳ hình thức nào.
Bạn không thể mắc bệnh chỉ vì sống chung nhà, dùng chung đồ vật hay sinh hoạt gần gũi với bệnh nhân. Nguyên nhân cốt lõi gây ra các khối u ác tính nằm ở sự đột biến gen bên trong cơ thể người bệnh, không chứa các tác nhân truyền nhiễm để có thể phát tán ra môi trường bên ngoài.
1.1 Ung thư tuyến giáp có lây qua đường ăn uống, nước bọt hay hô hấp không?
Câu trả lời khẳng định là không. Việc ăn chung mâm, uống chung ly nước hay trò chuyện trực tiếp không thể làm lây lan tế bào ung thư.
Khác với các bệnh lý truyền nhiễm (như cúm, bệnh lao hay viêm gan), ung thư tuyến giáp không có vi rút hay vi khuẩn tồn tại trong dịch tiết. Do đó, nước bọt, giọt bắn hay hơi thở của người bệnh hoàn toàn vô hại đối với những người xung quanh.
Bạn hãy yên tâm duy trì các bữa ăn gia đình bình thường để động viên tinh thần người bệnh. Bạn không cần phải dùng riêng bát đũa hay thực hiện các biện pháp cách ly ăn uống, ngoại trừ trường hợp người bệnh đang trong giai đoạn điều trị bằng I-ốt phóng xạ (I-131).
1.2 Ung thư tuyến giáp có lây qua tiếp xúc da, đường máu hay quan hệ tình dục không?
Bệnh không lây qua các cử chỉ ôm hôn, nắm tay, truyền máu hay quan hệ tình dục.
Tế bào ung thư là những tế bào bị lỗi của riêng cá thể người bệnh. Ngay cả trong tình huống giả định một tế bào ung thư tuyến giáp đi vào cơ thể bạn qua đường máu hoặc vết thương hở, hệ miễn dịch tự nhiên của bạn sẽ lập tức nhận diện đây là “vật thể lạ” và tiêu diệt chúng triệt để.
Bên cạnh đó, các tổ chức y tế đều khẳng định ung thư nói chung không phải là bệnh lý lây qua đường tình dục. Bạn có thể duy trì mọi hoạt động tiếp xúc, chăm sóc thể chất bình thường mà không cần lo ngại ảnh hưởng đến sức khỏe của bản thân.
2. 2 lý do khiến nhiều người tưởng ung thư tuyến giáp bị lây
Mặc dù bản chất tế bào ung thư không lây nhiễm, nhưng sự hoang mang của nhiều gia đình thường xuất phát từ yếu tố huyết thống và các quy định an toàn khi điều trị chuyên sâu.
Phân biệt rõ lây nhiễm, di truyền và phơi nhiễm bức xạ I-131 để gia đình an tâm chăm sóc người bệnh.
Do nhầm lẫn giữa “lây bệnh” và “di truyền”
Bệnh không lây qua tiếp xúc sinh hoạt, nhưng một số thể ung thư tuyến giáp (đặc biệt là thể tủy) lại có tỷ lệ di truyền trong gia đình do đột biến gen.
Việc bạn thấy mẹ và con gái cùng mắc bệnh là do họ thừa hưởng chung một bộ gen lỗi từ thế hệ trước. Đây là sự di truyền về mặt huyết thống tự nhiên, hoàn toàn không phải do ăn ở chung nhà nên “lây” bệnh cho nhau.
Do bác sĩ yêu cầu cách ly khi uống I-ốt phóng xạ (I-131)
Việc bác sĩ chỉ định “cách ly” sau khi uống I-ốt phóng xạ (I-131) là để tránh phơi nhiễm tia bức xạ cho những người xung quanh, không phải để chống lây lan tế bào ung thư.
Khi điều trị bằng phương pháp I-131, cơ thể người bệnh sẽ phát ra các tia bức xạ từ lượng I-ốt dư thừa bị đào thải ra ngoài (chủ yếu qua mồ hôi, nước bọt và nước tiểu). Do đó, cách ly là biện pháp an toàn phóng xạ ngắn hạn, không liên quan đến tính lây truyền của bệnh.
3. Quy tắc sinh hoạt an toàn cho người bệnh và gia đình
Gia đình nên duy trì nhịp sống và sinh hoạt bình thường với người bệnh, đồng thời tuân thủ đúng hướng dẫn cách ly phóng xạ nếu người bệnh đang trong đợt điều trị I-131.
Sự thấu hiểu và chăm sóc đúng cách từ người thân là liều thuốc tinh thần quan trọng nhất giúp người bệnh vượt qua giai đoạn điều trị.
Những quy tắc sinh hoạt an toàn cần tuân thủ khi người bệnh vừa uống I-ốt phóng xạ (I-131).
3 điều KHÔNG nên làm để tránh gây tổn thương người bệnh
Quá trình cách ly rất dễ khiến bệnh nhân cảm thấy tủi thân hoặc mặc cảm. Do đó, bạn cần tránh các hành vi thể hiện sự kỳ thị hay xa lánh thái quá.
- Không giữ khoảng cách vô lý: Bạn chỉ cần duy trì khoảng cách tối thiểu 2 mét khi giao tiếp, không nhất thiết phải cấm người bệnh bước ra khỏi phòng cá nhân hay chuyển hẳn sang nhà khác nếu không thật sự cần thiết.
- Không để phụ nữ có thai và trẻ em lại gần: Đây là hai nhóm đối tượng có tế bào cực kỳ nhạy cảm với bức xạ. Tuyệt đối không để họ tiếp xúc trực tiếp với người bệnh hoặc gián tiếp qua các đồ dùng cá nhân.
- Không dùng chung bồn cầu khi chưa xả sạch: Tia bức xạ đào thải lượng lớn qua đường nước tiểu. Tuyệt đối không sử dụng chung nhà vệ sinh nếu chưa đậy nắp và xả nước ít nhất 2 lần sau khi người bệnh sử dụng.
3 điều NÊN làm để chăm sóc người bệnh đúng cách
Bạn hoàn toàn có thể bảo vệ sức khỏe cho cả gia đình mà vẫn giúp người bệnh cảm nhận được sự yêu thương thông qua các hành động thực tế sau:
- Vệ sinh đồ dùng cá nhân riêng biệt: Hãy giặt riêng quần áo, khăn tắm của người bệnh. Bát đũa, cốc uống nước cần được rửa bằng xà phòng riêng và cất giữ ở khu vực tách biệt.
- Giải thích rõ lý do cách ly: Hãy trò chuyện nhẹ nhàng để người bệnh hiểu rằng việc cách xa nhau chỉ là để đảm bảo an toàn bức xạ theo đúng dặn dò của bác sĩ, không phải vì bạn ghê sợ hay sợ lây bệnh từ họ.
- Động viên tâm lý từ xa: Tăng cường gọi điện, nhắn tin hỏi han sức khỏe. Bạn có thể tự tay chuẩn bị các bữa ăn giàu dinh dưỡng và đặt trước cửa phòng để người bệnh luôn cảm thấy được đồng hành trong suốt đợt điều trị.
4. Những nguyên nhân thực sự gây ung thư tuyến giáp
Thay vì lo lắng về nguy cơ lây nhiễm, bạn nên chú ý đến những yếu tố cốt lõi làm tăng khả năng phát triển các khối u ác tính tại tuyến giáp. Dưới đây là 4 nguyên nhân chính đã được y khoa chứng minh:
- Phơi nhiễm bức xạ: Từng xạ trị vùng cổ, đầu khi còn nhỏ hoặc sống, làm việc trong môi trường nhiễm phóng xạ.
- Yếu tố di truyền: Có người thân trực hệ (cha mẹ, anh chị em ruột) mắc ung thư tuyến giáp, đặc biệt là ung thư thể tủy.
- Bệnh lý tuyến giáp nền: Từng có tiền sử mắc các bệnh như bướu cổ, viêm tuyến giáp mãn tính nhưng không điều trị dứt điểm.
- Chế độ dinh dưỡng: Khẩu phần ăn hàng ngày thiếu hụt I-ốt trầm trọng và kéo dài.
5. Người nhà bệnh nhân có cần đi khám tầm soát không?
Câu trả lời là có. Mặc dù ung thư tuyến giáp không lây nhiễm, nhưng người nhà trực hệ (cha mẹ, anh chị em ruột, con cái) rất nên chủ động đi siêu âm tầm soát định kỳ 6 tháng đến 1 năm một lần.
Vì căn bệnh này có tính chất gia đình (di truyền gen), việc tầm soát sớm sẽ giúp bác sĩ phát hiện kịp thời các nốt nang hoặc khối u bất thường khi chúng còn rất nhỏ. Đặc biệt, bạn cần đi khám chuyên khoa ngay lập tức nếu nhận thấy cơ thể có các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm sau:
- Sờ hoặc nhìn thấy khối u nổi lên ở vùng cổ di động theo nhịp nuốt.
- Tình trạng khàn tiếng kéo dài không thuyên giảm dù đã dùng thuốc viêm họng thông thường.
- Cảm giác nuốt vướng, nuốt nghẹn hoặc khó thở.
6. Câu hỏi thường gặp
Hỏi: Bệnh nhân ung thư tuyến giáp có sinh con được không?
Đáp: Người bệnh hoàn toàn có thể mang thai và sinh con khỏe mạnh. Tuy nhiên, nếu người bệnh đang áp dụng phác đồ điều trị I-ốt phóng xạ (I-131), phụ nữ bắt buộc phải đợi ít nhất 6–12 tháng và nam giới cần đợi ít nhất 3–6 tháng sau liều uống cuối cùng thì mới nên có kế hoạch sinh em bé để đảm bảo an toàn cho thai nhi.
Hỏi: Tiếp xúc với hơi thở của người bệnh ung thư tuyến giáp có sao không? V
Đáp: Việc tiếp xúc gần hoặc ngửi thấy hơi thở của người bệnh không gây ra bất kỳ nguy cơ lây nhiễm nào. Tế bào ung thư không tồn tại trong không khí hay luồng hơi thở, do đó bạn có thể yên tâm trò chuyện trực tiếp để động viên tinh thần người bệnh.
Hỏi: Mẹ mắc ung thư tuyến giáp có cho con bú được không?
Đáp: Mẹ bị ung thư tuyến giáp vẫn có thể cho con bú bình thường sau phẫu thuật, nhưng tuyệt đối KHÔNG cho con bú khi điều trị I-ốt 131.
Khi mẹ uống I-ốt phóng xạ I-131, chất phóng xạ sẽ tiết qua sữa mẹ và gây tổn thương tuyến giáp của trẻ nhỏ. Mẹ cần ngưng cho con bú hoàn toàn theo đúng thời gian chỉ định của bác sĩ điều trị.
Tổn thương tâm lý lớn nhất của người bệnh ung thư thường đến từ sự xa lánh vô tình của những người xung quanh. Việc hiểu đúng ung thư tuyến giáp hoàn toàn không lây nhiễm qua ăn uống, hô hấp hay tiếp xúc gần sẽ giúp gia đình xóa bỏ mọi rào cản tâm lý, tự tin đồng hành và chăm sóc người thân. Chỉ cần tuân thủ đúng quy tắc an toàn phóng xạ tạm thời trong các đợt điều trị I-ốt 131 theo hướng dẫn của bác sĩ, bạn hoàn toàn có thể duy trì nhịp sinh hoạt gia đình ấm cúng và an toàn tuyệt đối.
