Nội dung chính
Theo GLOBOCAN 2022, mỗi năm Việt Nam ghi nhận hơn 180.000 ca ung thư mới và và hơn 120.000 ca tử vong do căn bệnh này. Chính vì vậy, nhiều người chọn khám tầm soát ung thư để phát hiện bệnh sớm và tăng hiệu quả điều trị. Vậy tầm soát ung thư là gì, ai nên thực hiện và bao lâu nên khám một lần?
1. Tầm soát ung thư là gì?
Tầm soát ung thư là quá trình kiểm tra sức khỏe nhằm phát hiện sớm nguy cơ ung thư hoặc các dấu hiệu bất thường ngay cả khi cơ thể chưa có triệu chứng.
Theo Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ (ACS), nhiều bệnh ung thư nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm có thể nâng tỷ lệ sống sau 5 năm lên trên 90%, đặc biệt với ung thư đại trực tràng và ung thư vú.
Thông qua các phương pháp như xét nghiệm máu, nội soi, chẩn đoán hình ảnh hoặc kiểm tra chuyên sâu theo từng nhóm nguy cơ, bác sĩ có thể phát hiện sớm các tổn thương tiền ung thư hoặc bất thường nghi ngờ cần theo dõi thêm.
| Tiêu chí | Khám sức khỏe thông thường | Khám tầm soát ung thư |
|---|---|---|
| Mục đích | Đánh giá sức khỏe tổng quát | Phát hiện sớm nguy cơ ung thư |
| Đối tượng | Người khám định kỳ | Tập trung vào các tổn thương tiền ung thư hoặc dấu hiệu nghi ngờ ác tính |
| Danh mục | Áp dụng danh mục khám cơ bản | Có thể kết hợp xét nghiệm chuyên sâu, nội soi, CT, MRI… |
| Mức độ chuyên sâu | Xét nghiệm cơ bản | Chuyên sâu hơn theo từng cơ quan |
| Thời điểm | Thực hiện khi có nhu cầu kiểm tra sức khỏe định kỳ | Được khuyến nghị theo độ tuổi và yếu tố nguy cơ |
2. Khám tầm soát ung thư gồm những gì?
Tùy theo độ tuổi, giới tính, tiền sử bệnh lý và yếu tố nguy cơ, danh mục khám tầm soát ung thư có thể khác nhau. Thông thường, bác sĩ sẽ kết hợp nhiều phương pháp để đánh giá toàn diện thay vì chỉ dựa vào một xét nghiệm đơn lẻ.
2.1. Xét nghiệm máu
Xét nghiệm máu thường là bước kiểm tra cơ bản trong quá trình khám tầm soát ung thư. Thông qua các chỉ số máu, bác sĩ có thể đánh giá tình trạng sức khỏe tổng quát, phát hiện dấu hiệu bất thường hoặc chỉ định thêm các kiểm tra chuyên sâu nếu cần.
Một số xét nghiệm thường được thực hiện gồm:
- Công thức máu
- Chức năng gan, chức năng thận
- Đường máu, mỡ máu
- Các marker ung thư như AFP, CEA, CA 19-9, PSA…
Tuy nhiên, marker ung thư không có giá trị chẩn đoán tuyệt đối mà cần kết hợp với nội soi, chẩn đoán hình ảnh và đánh giá lâm sàng để tăng độ chính xác.
2.2. Nội soi tiêu hóa
Nội soi tiêu hóa là phương pháp quan trọng giúp phát hiện sớm polyp, tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư đường tiêu hóa ở giai đoạn đầu.
Hiện nay, người bệnh có thể lựa chọn nội soi thường hoặc nội soi gây mê tùy theo nhu cầu và chỉ định của bác sĩ.
| Tiêu chí | Nội soi không gây mê | Nội soi gây mê |
|---|---|---|
| Trạng thái khi nội soi | Người bệnh hoàn toàn tỉnh táo khi nội soi | Người bệnh được gây mê khi nội soi |
| Cảm giác khi thực hiện | Có thể buồn nôn, khó chịu, căng tức | Ít cảm giác khó chịu hơn |
| Chi phí | Thấp hơn | Cao hơn do có thuốc mê và theo dõi gây mê |
| Phù hợp với | Người có khả năng chịu thủ thuật tốt | Người sợ nội soi, phản xạ buồn nôn mạnh, cần nội soi kết hợp can thiệp |
Thông qua nội soi thực quản – dạ dày – đại trực tràng, bác sĩ có thể phát hiện sớm polyp hoặc vùng niêm mạc bất thường để theo dõi và can thiệp kịp thời nếu cần thiết.
2.3. Chẩn đoán hình ảnh
Ngoài xét nghiệm máu và nội soi, bác sĩ có thể chỉ định thêm các phương pháp chẩn đoán hình ảnh nhằm phát hiện khối u hoặc tổn thương bất thường bên trong cơ thể.
Một số kỹ thuật thường được sử dụng gồm:
- Siêu âm ổ bụng, tuyến giáp, tuyến vú
- Chụp X-quang phổi
- Chụp vi tính cắt lớp ( CT)
- Chụp cộng hưởng từ (MRI)
Tùy từng trường hợp, bác sĩ sẽ lựa chọn danh mục phù hợp để tối ưu hiệu quả tầm soát và hạn chế chỉ định không cần thiết.
2.4. Tầm soát theo giới tính
Nam và nữ có nguy cơ mắc các bệnh lý ung thư khác nhau. Vì vậy, danh mục tầm soát cũng thường được cá nhân hóa theo giới tính và độ tuổi.
Nam giới thường được khuyến nghị tầm soát:
- Ung thư phổi
- Ung thư gan
- Ung thư đại trực tràng
- Ung thư tuyến tiền liệt
Nữ giới thường được chỉ định tầm soát:
- Ung thư vú
- Ung thư cổ tử cung
- Ung thư tuyến giáp
- Ung thư đại trực tràng
3. Ai nên khám tầm soát ung thư?
Không phải tất cả mọi người đều có nguy cơ mắc ung thư giống nhau. Trên thực tế, độ tuổi, tiền sử gia đình, bệnh lý nền và lối sống là những yếu tố có thể làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư sớm.
Dưới đây là những nhóm đối tượng được bác sĩ khuyến nghị nên chủ động khám tầm soát ung thư định kỳ.
3.1. Người trên 40 tuổi
Sau tuổi 40, nguy cơ mắc nhiều bệnh lý ung thư như ung thư đại trực tràng, gan, phổi, dạ dày hay tuyến tiền liệt có xu hướng tăng dần theo tuổi tác. Đây cũng là giai đoạn cơ thể bắt đầu xuất hiện nhiều thay đổi về chuyển hóa và sức đề kháng, khiến nguy cơ hình thành tổn thương bất thường cao hơn.
3.2. Người có tiền sử gia đình mắc ung thư
Những người có cha mẹ, anh chị em ruột từng mắc ung thư thường có nguy cơ cao hơn so với người bình thường, đặc biệt với các bệnh lý như ung thư vú, đại trực tràng, dạ dày hoặc gan. Trong trường hợp này, bác sĩ có thể khuyến nghị tầm soát sớm hơn hoặc theo dõi định kỳ chuyên sâu hơn.
3.3. Người hút thuốc lá, uống rượu bia thường xuyên
Thuốc lá và rượu bia là những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc nhiều loại ung thư như ung thư phổi, gan, thực quản, thanh quản hay dạ dày.
Theo WHO, người hút thuốc lá có nguy cơ mắc ung thư phổi cao gấp khoảng 15–30 lần so với người không hút thuốc. Nguy cơ càng tăng cao nếu các thói quen này kéo dài nhiều năm hoặc kết hợp cùng chế độ sinh hoạt thiếu lành mạnh.
3.4. Người có bệnh lý mạn tính
Người mắc viêm gan B, viêm gan C, viêm dạ dày mạn tính, polyp đại trực tràng, tiểu đường hoặc béo phì thường có nguy cơ xuất hiện các tổn thương tiền ung thư cao hơn. Vì vậy, việc theo dõi sức khỏe định kỳ và tầm soát đúng thời điểm rất quan trọng.
3.5. Người thường xuyên căng thẳng, béo phì, ít vận động
Lối sống thiếu vận động, stress kéo dài, thức khuya và ăn uống thiếu khoa học có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể và làm gia tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý nguy hiểm. Nhiều nghiên cứu cho thấy thừa cân – béo phì có liên quan đến nguy cơ mắc ít nhất 13 loại ung thư khác nhau.
4. Bao lâu nên tầm soát ung thư một lần?
Tần suất khám tầm soát ung thư có thể khác nhau tùy theo độ tuổi, tiền sử bệnh lý, yếu tố nguy cơ và kết quả kiểm tra trước đó. Với một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi định kỳ ngắn hơn để kiểm soát nguy cơ tiến triển bệnh.
Dưới đây là tần suất tầm soát tham khảo:
| Đối tượng | Tần suất gợi ý |
|---|---|
| Người khỏe mạnh trên 40 tuổi | 1 lần/năm |
| Người có tiền sử gia đình mắc ung thư | Theo chỉ định bác sĩ |
| Người hút thuốc lá, uống rượu bia nhiều năm | 6–12 tháng/lần tùy nguy cơ |
| Người có polyp tiêu hóa | Nội soi định kỳ theo khuyến cáo |
| Người mắc viêm gan B, viêm gan C | Theo dõi gan định kỳ 6–12 tháng/lần |
| Người từng có tổn thương nghi ngờ hoặc tiền ung thư | Tái khám theo lịch hẹn chuyên khoa |
Người bệnh không nên tự lựa chọn danh mục hoặc tần suất tầm soát theo xu hướng. Việc thăm khám và đánh giá nguy cơ cá nhân bởi bác sĩ chuyên khoa sẽ giúp xây dựng lộ trình phù hợp hơn.
5. Khám tầm soát ung thư có được BHYT không?
BHYT có thể hỗ trợ chi trả một phần chi phí trong một số trường hợp phù hợp theo chỉ định của bác sĩ và danh mục kỹ thuật được áp dụng.
Tuy nhiên, mức hưởng BHYT sẽ phụ thuộc vào:
- Danh mục khám và xét nghiệm thực hiện
- Nơi đăng ký khám chữa bệnh ban đầu
- Loại thẻ BHYT
- Chỉ định chuyên môn của bác sĩ
Một số xét nghiệm chuyên sâu hoặc dịch vụ theo yêu cầu có thể không nằm trong phạm vi thanh toán của BHYT.
Hiện nay, nhiều cơ sở y tế cũng hỗ trợ bảo lãnh viện phí với các hãng bảo hiểm nhằm giảm áp lực tài chính cho người bệnh.
6. FAQ – Kinh nghiệm đi khám tầm soát ung thư thực tế
Ngoài việc quan tâm khám tầm soát ung thư gồm những gì, nhiều người cũng lo lắng về quy trình khám và những lưu ý trước khi đi khám.
Hòi: Tầm soát ung thư có cần nhịn ăn không?
Đáp: Trong nhiều trường hợp, người đi khám cần nhịn ăn từ 6–8 tiếng trước khi xét nghiệm máu, siêu âm ổ bụng hoặc nội soi tiêu hóa để đảm bảo kết quả chính xác hơn.
Hòi: Tầm soát ung thư đi khám mất bao lâu?
Đáp: Thời gian khám tầm soát ung thư thường kéo dài khoảng nửa ngày đến một ngày tùy số lượng danh mục thực hiện.
Hòi: Tầm soát ung thư nên đi khám buổi sáng hay chiều?
Đáp: Buổi sáng thường là thời điểm phù hợp hơn vì nhiều xét nghiệm yêu cầu nhịn ăn. Ngoài ra, việc khám sớm cũng giúp hoàn thành các danh mục trong ngày thuận tiện hơn, đặc biệt với người có nội soi hoặc chụp cận lâm sàng.
Hỏi: Nội soi có đau không?
Đáp:
- Với nội soi không gây mê, người bệnh có thể cảm thấy khó chịu hoặc buồn nôn nhẹ.
- Nội soi gây mê giúp giảm cảm giác khó chịu đáng kể vì người bệnh sẽ ngủ ngắn trong lúc thực hiện.
Hiện nay, nhiều người lựa chọn nội soi gây mê để thoải mái hơn, đặc biệt với người có phản xạ buồn nôn mạnh hoặc tâm lý sợ nội soi.
Hòi: Tầm soát ung thư có cần người nhà đi cùng?
Đáp: Nếu thực hiện nội soi gây mê hoặc các thủ thuật có dùng thuốc an thần, người bệnh nên có người nhà đi cùng để hỗ trợ di chuyển và theo dõi sau thủ thuật.
Hỏi: Tầm soát ung thư có phát hiện chính xác 100% không?
Đáp: Câu trả lời là không.
Hiện chưa có phương pháp tầm soát nào đảm bảo phát hiện ung thư với độ chính xác tuyệt đối. Một số xét nghiệm có thể cho kết quả dương tính giả hoặc bỏ sót tổn thương ở giai đoạn rất sớm.
Vì vậy, bác sĩ thường kết hợp nhiều phương pháp như xét nghiệm máu, nội soi và chẩn đoán hình ảnh để tăng độ chính xác trong quá trình đánh giá.
7. Tầm soát ung thư tại CT Bệnh viện Quốc tế Vĩnh Phúc
Hiện nay, CT Bệnh viện Quốc tế Vĩnh Phúc triển khai nhiều danh mục khám sức khỏe tổng quát kết hợp tầm soát ung thư theo độ tuổi, giới tính và yếu tố nguy cơ.
Người bệnh có thể được tư vấn thực hiện một số hoặc toàn bộ các kỹ thuật sau, tuỳ theo gói khám lựa chọn:
- Xét nghiệm máu, marker ung thư
- Nội soi tiêu hóa
- Siêu âm, X-quang, CT, MRI
- Tầm soát ung thư theo giới tính và tiền sử bệnh lý
Bệnh viện cũng chú trọng cá nhân hóa danh mục khám thay vì áp dụng một gói cố định cho tất cả mọi người.
Ngoài ra, người bệnh được hỗ trợ:
- Áp dụng BHYT & bảo lãnh viện phí cả cuối tuần.
- Bảo lãnh viện phí với nhiều hãng bảo hiểm
- Đặt lịch khám trước để giảm thời gian chờ
- Hỗ trợ xe đưa đón miễn phí
- Theo dõi và tư vấn sau khám với bác sĩ chuyên khoa
Mọi thắc mắc về khám sức khỏe tổng quát tầm soát ung thư, vui lòng liên hệ Bệnh viện Quốc tế Vĩnh Phúc để được tư vấn và hỗ trợ.
- Hotline: 1900 888 656
- Fanpage: CT Bệnh viện Quốc tế Vĩnh Phúc
