Nội dung chính
Chúng tôi hiểu rằng việc bạn hoặc con nhỏ liên tục bị ho và buồn nôn, đặc biệt là các cơn ho ói về đêm, có thể khiến bạn vô cùng mệt mỏi, xót xa và lo lắng.
Ho và buồn nôn là phản xạ tự nhiên của cơ thể nhằm tống xuất dịch nhầy, dị vật hoặc không khí ra ngoài do sự kích ứng đồng thời ở vòm họng, đường hô hấp hoặc do trào ngược từ dạ dày. Bài viết này sẽ giúp bạn giải đáp rõ ho và buồn nôn là bệnh gì, hướng dẫn các cách cắt cơn khẩn cấp an toàn tại nhà và nhận biết chính xác thời điểm nào bạn cần đến gặp bác sĩ.
1. Tại sao bạn bị ho và buồn nôn?
Triệu chứng ho và buồn nôn thường là kết quả của sự kích ứng đồng thời ở vòm họng, đường hô hấp hoặc trào ngược từ dạ dày. Tùy thuộc vào độ tuổi và thể trạng, nguyên nhân gây ra tình trạng này sẽ hoàn toàn khác nhau. Việc xác định đúng “thủ phạm” là bước đầu tiên để bạn tìm ra phương án cắt cơn ho nôn hiệu quả nhất.
Trẻ em bị ho nôn trớ nhiều về đêm
Trẻ nhỏ rất dễ bị nôn trớ khi ho do cấu trúc dạ dày của các bé nằm ngang và cơ thắt thực quản (van ngăn giữa dạ dày và thực quản) chưa phát triển hoàn thiện.
Vào ban đêm, tư thế nằm ngủ khiến lượng dịch nhầy (đờm) từ mũi dễ dàng chảy ngược xuống họng. Lượng dịch đặc này ứ đọng sẽ kích thích niêm mạc họng, khiến trẻ ho sặc sụa. Những cơn ho rũ rượi này làm tăng áp lực trong ổ bụng, “ép” dạ dày tống trào thức ăn hoặc sữa ra ngoài.
Chính sự kết hợp giữa hệ tiêu hóa chưa trưởng thành và phản xạ ho mạnh là nguyên nhân chính khiến trẻ em bị ho nôn trớ nhiều về đêm, đặc biệt là sau khi vừa bú hoặc ăn no.
Người lớn bị ho khan buồn nôn
Ở người trưởng thành, nguyên nhân phổ biến nhất gây ho khan buồn nôn thường không bắt nguồn từ phổi, mà chủ yếu do bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD).
Khi cơ thắt thực quản yếu đi, axit từ dạ dày sẽ trào ngược lên trên, làm bỏng rát và kích ứng niêm mạc vùng họng. Cơ thể nhận diện axit này là “dị vật” và phản ứng lại bằng các cơn ho khan để cố gắng tống xuất chất kích ứng. Bệnh nhân thường cảm thấy vướng víu ở cổ họng, kèm theo chứng ợ hơi, ợ chua và buồn nôn, triệu chứng có xu hướng nặng hơn khi nằm nghỉ ngơi.
Ngoài ra, hiện tượng chảy dịch mũi sau (do viêm xoang mạn tính) cũng là một nguyên nhân phổ biến. Dịch viêm mang theo vi khuẩn chảy xuống họng gây ngứa ngáy, dẫn đến những cơn ho dai dẳng kèm theo cảm giác lợm giọng, buồn nôn vào mỗi buổi sáng thức dậy.
Bà bầu bị ho và buồn nôn
Phụ nữ mang thai bị ho và buồn nôn chủ yếu do sự thay đổi đột ngột của nội tiết tố (hormone) kết hợp với áp lực vật lý từ sự phát triển của thai nhi.
Trong những tháng đầu thai kỳ, sự gia tăng hormone progesterone làm giãn nở các cơ trơn trong cơ thể, bao gồm cả van dạ dày, khiến axit dễ dàng trào ngược lên họng gây ho. Đồng thời, hội chứng ốm nghén khiến hệ tiêu hóa và niêm mạc họng của mẹ bầu trở nên vô cùng nhạy cảm. Đôi khi, chỉ cần một cơn ho nhẹ hoặc mùi vị lạ cũng đủ kích thích dây thần kinh gây ra phản xạ nôn mửa.
Khi bước vào những tháng cuối thai kỳ, tử cung lớn dần sẽ chèn ép trực tiếp lên dạ dày. Không gian lưu trữ thức ăn bị thu hẹp, khiến thức ăn và dịch vị dễ bị đẩy ngược lên thực quản, làm trầm trọng thêm tình trạng bà bầu bị ho và buồn nôn.
2. Các phương pháp điều trị ho và buồn nôn dứt điểm
Để giải quyết tình trạng ho và buồn nôn, nguyên tắc quan trọng nhất là phải điều trị từ bệnh lý gốc rễ thay vì chỉ dùng thuốc giảm ho tạm thời. Tùy thuộc vào nguyên nhân hô hấp hay tiêu hóa, bác sĩ sẽ chỉ định phác đồ phù hợp cho bạn.
Điều trị nhóm bệnh lý tiêu hóa (Trào ngược dạ dày – GERD)
Nếu tình trạng ho nhiều gây buồn nôn do axit trào ngược, mục tiêu chính là kiểm soát dịch vị để bảo vệ niêm mạc họng. Bác sĩ thường kê đơn:
- Thuốc giảm tiết axit (PPI hoặc chẹn H2): Giúp ức chế quá trình bơm axit (tức là ngăn dạ dày của bạn sản xuất quá nhiều axit). Khi hiện tượng trào ngược dừng lại, cổ họng sẽ tự phục hồi và phản xạ buồn nôn cũng biến mất.
- Thuốc trung hòa axit (Antacids): Giúp làm dịu nhanh chóng cảm giác nóng rát vùng ngực, ợ chua và lợm giọng sau khi ăn.
Điều trị nhóm bệnh lý đường hô hấp
Đối với nguyên nhân từ hệ hô hấp, ưu tiên hàng đầu là làm thông thoáng đường thở và giảm kích ứng vùng hầu họng:
- Thuốc long đờm: Có tác dụng làm loãng các khối dịch nhầy đặc quánh bám ở cổ họng. Nhờ đó, bạn sẽ dễ dàng khạc đờm ra ngoài, chấm dứt việc ho rũ rượi tống đờm gây nôn trớ.
- Thuốc kháng histamin: Thường dùng cho người bệnh ho do dị ứng hoặc chảy dịch mũi sau. Thuốc giúp làm khô dịch tiết (tức là ngăn chặn nước mũi chảy ngược xuống họng), từ đó cắt đứt chuỗi kích ứng gây ho.
Sử dụng thuốc kháng sinh (Khi có yếu tố nhiễm khuẩn)
Kháng sinh chỉ được đưa vào phác đồ khi bác sĩ xác định bạn bị nhiễm trùng đường hô hấp do vi khuẩn (như ho gà, viêm phế quản).
Bạn tuyệt đối không tự ý dùng kháng sinh tại nhà. Việc dùng sai thuốc không những không giảm ho mà còn gây rối loạn hệ vi sinh đường ruột, khiến tình trạng đau dạ dày và buồn nôn trở nên tồi tệ hơn.
3. Cách làm dịu cơn ho và giảm cảm giác buồn nôn tại nhà
Để làm dịu tình trạng ho và buồn nôn ngay tại nhà, bạn cần ưu tiên các biện pháp giúp làm dịu niêm mạc họng bị kích ứng và ngăn chặn axit dạ dày trào ngược lên thực quản. Đây là những phương pháp an toàn bạn có thể áp dụng ngay, đặc biệt là khi triệu chứng bùng phát vào ban đêm.
- Điều chỉnh tư thế nằm (Dành cho mọi đối tượng): Hãy kê cao phần đầu và vai của bạn khoảng 15-20cm (nên dùng gối nêm thay vì gối ngủ thông thường). Tư thế này lợi dụng trọng lực để giữ axit dạ dày và dịch đờm không bị chảy ngược lên vòm họng.
- Xử lý khẩn cấp khi trẻ ho nôn trớ: Khi thấy trẻ đang nằm ho và có dấu hiệu nôn, bạn cần ngay lập tức bế trẻ ngồi dậy và nghiêng đầu bé sang một bên. Động tác này giúp chất nôn chảy ra ngoài, tuyệt đối tránh tình trạng trẻ hít sặc dịch mửa vào phổi gây nghẹt thở.
- Kỹ thuật vỗ lưng tống đờm cho trẻ: Khum lòng bàn tay lại (tạo khoảng trống ở giữa) và vỗ nhẹ nhàng vào lưng trẻ theo hướng từ dưới đáy phổi lên trên cổ. Việc này giúp làm long các cục đờm đặc đang bám dính ở đường thở, giảm phản xạ ho ép ngực.
- Làm dịu cổ họng tức thì cho người lớn: Hãy nhấp từng ngụm nhỏ nước ấm hoặc trà gừng ấm. Gừng có hoạt chất gingerol giúp chống co thắt dạ dày và giảm cảm giác buồn nôn cực kỳ hiệu quả. Lưu ý: Bạn chỉ uống từng ngụm nhỏ, tuyệt đối không uống ực một lúc nhiều nước vì sẽ làm dạ dày bị căng giãn đột ngột, kích thích nôn mửa nặng hơn.
4. Ho và buồn nôn: Khi nào cần đi khám bác sĩ ngay?
Mặc dù tình trạng ho nhiều gây buồn nôn phần lớn có thể được theo dõi và làm dịu tại nhà, bạn cần đến bệnh viện thăm khám ngay lập tức nếu cơ thể xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo tổn thương nghiêm trọng ở hệ hô hấp hoặc tiêu hóa.
Đừng chủ quan tự điều trị tại nhà nếu bạn hoặc người thân có một trong các biểu hiện nguy hiểm sau:
- Ho ra máu hoặc nôn ra dịch màu bã cà phê: Đây là dấu hiệu cảnh báo xuất huyết đường tiêu hóa hoặc tổn thương phổi nặng cần được cấp cứu y tế.
- Khó thở, thở rít hoặc đau tức ngực dữ dội: Các triệu chứng này cho thấy đường thở có thể đang bị co thắt hẹp lại (như trong bệnh hen suyễn) hoặc có vấn đề về tim mạch.
- Sốt cao liên tục trên 39°C không hạ: Dấu hiệu cho thấy cơ thể đang bị nhiễm trùng vi khuẩn nặng, nguy cơ viêm phổi hoặc viêm phế quản cấp.
- Nôn mửa liên tục dẫn đến mất nước: Người bệnh nôn không kiểm soát, kèm theo môi khô, mắt trũng, tiểu ít hoặc chóng mặt.
- Trẻ sơ sinh dưới 3 tháng tuổi: Bất kỳ triệu chứng trẻ bị ho có đờm và buồn nôn nôn trớ nào ở độ tuổi này đều cần được bác sĩ nhi khoa đánh giá ngay để loại trừ các bệnh lý bẩm sinh hoặc nhiễm trùng sơ sinh.
Nếu các triệu chứng ho và buồn nôn kéo dài trên 2 tuần mà không thuyên giảm dù đã áp dụng các biện pháp tại nhà, bạn nên chủ động đặt lịch khám với bác sĩ chuyên khoa. Việc chẩn đoán sớm thông qua nội soi dạ dày hoặc chụp X-quang phổi sẽ giúp tìm ra nguyên nhân gốc rễ và có phác đồ điều trị chính xác nhất.
Nhìn chung, ho và buồn nôn là phản xạ phức tạp của cơ thể nhằm tống xuất đờm nhầy, dị vật hoặc phản ứng lại tình trạng trào ngược axit. Tình trạng này hoàn toàn có thể được kiểm soát hiệu quả nếu bạn xác định đúng nguyên nhân gốc rễ từ đường hô hấp hay hệ tiêu hóa.
Nếu các triệu chứng ho nhiều gây buồn nôn kéo dài, không thuyên giảm khi tự chăm sóc tại nhà và ảnh hưởng nghiêm trọng đến giấc ngủ, bạn nên đến các cơ sở y tế. Việc chẩn đoán sớm sẽ giúp bác sĩ đưa ra phương pháp điều trị phù hợp và an toàn nhất cho bạn.
CT Bệnh viện Quốc tế Vĩnh Phúc
Website: https://benhvienvinhphuc.com/
Địa chỉ: 122 Nguyễn Tất Thành, Phường Vĩnh Phúc, tỉnh Phú Thọ
Fanpage: https://www.facebook.com/ctbenhvienquoctevinhphuc
Thời gian làm việc: Thứ Hai – Chủ Nhật: 24/24
