Tổng hợp 5+ Nguyên nhân gây buồn nôn thường gặp nhất

Buồn nôn là cảm giác nôn nao, khó chịu ở vùng bụng trên và cổ họng, thường báo hiệu cơ thể đang muốn tống thức ăn hoặc dịch vị dạ dày ra ngoài.

Chúng tôi hiểu rằng tình trạng này khiến bạn vô cùng mệt mỏi, mất khẩu vị và lo lắng về sức khỏe. Tuy nhiên, để xử lý hiệu quả, bạn cần xác định được chính xác nguyên nhân gây buồn nôn là do bệnh lý tiêu hóa, rối loạn thần kinh hay chỉ là phản ứng sinh lý thông thường. Bài viết dưới đây của Bệnh viện Quốc tế Vĩnh Phúc sẽ giúp bạn giải đáp chi tiết vấn đề này và hướng dẫn cách xử lý an toàn.

1. Nguyên nhân gây buồn nôn thường gặp nhất

Cảm giác buồn nôn thường xuất phát từ sự kích thích các đầu dây thần kinh tại đường tiêu hóa, hệ thần kinh trung ương hoặc do sự thay đổi nội tiết tố trong cơ thể.

Nhiều người lầm tưởng buồn nôn chỉ do dạ dày có vấn đề, nhưng thực tế “thủ phạm” có thể nằm ở tai trong, não bộ hoặc thậm chí là do loại thuốc bạn đang uống. Việc xác định đúng nhóm nguyên nhân sẽ giúp bạn có hướng xử lý hiệu quả hơn. Dưới đây là 5 nhóm nguyên nhân phổ biến nhất:

Buồn nôn do rối loạn tiêu hóa

Hệ tiêu hóa gặp trục trặc là nguyên nhân hàng đầu khiến bạn cảm thấy nôn nao, khó chịu ở vùng bụng trên. Các bệnh lý cụ thể bao gồm:

• Trào ngược dạ dày thực quản (GERD): Đây là nguyên nhân rất phổ biến. Khi cơ vòng thực quản hoạt động kém, axit dịch vị trào ngược lên cổ họng gây kích ứng niêm mạc, tạo cảm giác lợm giọng, buồn nôn kèm theo ợ nóng hoặc nóng rát sau xương ức.
• Viêm loét dạ dày – tá tràng: Nếu niêm mạc dạ dày bị tổn thương hoặc viêm loét, bạn sẽ thường xuyên thấy buồn nôn, đặc biệt là lúc quá đói (dạ dày co bóp mạnh) hoặc ngay sau khi ăn quá no. Triệu chứng thường đi kèm đau âm ỉ vùng thượng vị.
• Hội chứng ruột kích thích (IBS): Những người mắc hội chứng này có đường ruột nhạy cảm hơn bình thường, dễ bị buồn nôn khi ăn phải thức ăn lạ hoặc khi căng thẳng.

Buồn nôn do ngộ độc thực phẩm hoặc nhiễm khuẩn

Nếu cơn buồn nôn xuất hiện đột ngột và dữ dội trong vòng 1-6 giờ sau khi ăn, khả năng cao là do thức ăn không đảm bảo vệ sinh.

Trong trường hợp này, buồn nôn và nôn mửa thực chất là một cơ chế bảo vệ tự nhiên của cơ thể nhằm tống khứ độc tố ra ngoài càng nhanh càng tốt.

• Ngộ độc thực phẩm: Thường đi kèm với đau bụng quặn từng cơn và tiêu chảy.
• Viêm dạ dày ruột do virus: Hay còn gọi là “cúm dạ dày”, thường do Norovirus hoặc Rotavirus gây ra. Ngoài buồn nôn, bạn có thể bị sốt nhẹ, đau nhức cơ thể và mệt mỏi.

Buồn nôn do say tàu xe, rối loạn tiền đình

Không phải lúc nào buồn nôn cũng bắt nguồn từ dạ dày. Nếu bạn cảm thấy nôn nao kèm theo chóng mặt, nhà cửa quay cuồng, nguyên nhân thường nằm ở hệ thần kinh hoặc tai trong.

• Rối loạn tiền đình: Hệ thống tiền đình (nằm sâu trong tai) chịu trách nhiệm giữ thăng bằng cho cơ thể. Khi hệ thống này bị tổn thương (do viêm, thiếu máu não…), tín hiệu gửi về não bị sai lệch, khiến não bộ phản ứng bằng cảm giác chóng mặt và buồn nôn dữ dội.
• Say tàu xe: Xảy ra khi có sự xung đột tín hiệu gửi về não. Ví dụ: Mắt bạn thấy xe đang chạy (chuyển động), nhưng cơ thể bạn lại ngồi yên trên ghế (đứng yên). Sự “bất đồng” này làm não bộ bị rối loạn và kích hoạt trung tâm gây nôn.

Buồn nôn do thay đổi nội tiết, hormone

Sự biến động của nồng độ hormone trong cơ thể, đặc biệt là ở phụ nữ, là một tác nhân gây buồn nôn thường gặp nhưng hay bị bỏ qua:

• Ốm nghén thai kỳ: Xuất hiện chủ yếu trong 3 tháng đầu thai kỳ do sự gia tăng đột biến của hormone HCG và Estrogen. Mẹ bầu thường nhạy cảm với mùi thức ăn và hay buồn nôn vào buổi sáng.
• Chu kỳ kinh nguyệt: Sự thay đổi hormone Prostaglandin trước và trong kỳ kinh có thể gây co thắt tử cung lan tỏa, dẫn đến cảm giác buồn nôn, đau bụng dưới và mệt mỏi.

Buồn nôn do tác dụng phụ của thuốc và chất kích thích

Nhiều loại thuốc điều trị hoặc chất kích thích có thể tác động trực tiếp lên niêm mạc dạ dày hoặc vùng kích hoạt hóa học (CTZ) ở não gây buồn nôn:

• Tác dụng phụ của thuốc: Các loại thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau chống viêm (NSAIDs), viên sắt, hoặc thuốc điều trị ung thư (hóa trị) rất dễ gây kích ứng dạ dày nếu uống lúc đói.
• Rượu bia: Lượng cồn lớn không chỉ làm chậm quá trình tiêu hóa mà còn bào mòn lớp nhầy bảo vệ dạ dày, dẫn đến viêm niêm mạc cấp tính và gây cảm giác nôn nao, cồn cào.

2. Nguyên nhân gây buồn nôn theo TÌNH HUỐNG CỤ THỂ

Thời điểm xuất hiện cơn buồn nôn là “manh mối” quan trọng giúp xác định chính xác nguyên nhân bệnh lý.

Buồn nôn sau khi ăn là do đâu?

Nếu bạn cảm thấy nôn nao ngay sau khi buông đũa, nguyên nhân thường liên quan đến khả năng chứa đựng và tiêu hóa của dạ dày:

• Ngộ độc/Dị ứng: Cơ thể phản ứng nhanh (30 phút – 1 giờ) để đào thải thức ăn lạ hoặc ôi thiu.
• Chứng khó tiêu: Do ăn quá no, quá nhanh hoặc nhiều dầu mỡ khiến dạ dày bị quá tải.
• Hẹp môn vị: Thức ăn bị tắc nghẽn không xuống được ruột, gây nôn ra thức ăn cũ từ bữa trước.

Buồn nôn vào buổi sáng có đáng lo không?

Ngoài ốm nghén thai kỳ, cảm giác buồn nôn khi vừa ngủ dậy thường do:

• Trào ngược dạ dày: Sau một đêm nằm ngủ, axit dễ trào ngược lên họng gây đắng miệng, buồn nôn.
• Tụt đường huyết: Sau giấc ngủ dài không nạp năng lượng, đường huyết giảm thấp gây hoa mắt, vã mồ hôi và nôn nao.

Buồn nôn khi đói hoặc bỏ bữa

Đây là tiếng kêu cứu của niêm mạc dạ dày. Khi bụng rỗng, lượng axit dịch vị dư thừa không có thức ăn để trung hòa sẽ tấn công trực tiếp vào niêm mạc, gây kích ứng và cồn cào. Tình trạng này kéo dài là dấu hiệu điển hình của viêm loét dạ dày – tá tràng.

Buồn nôn nhưng không nôn là dấu hiệu gì?

Cảm giác “muốn nôn mà không nôn được” thường dai dẳng, gây mệt mỏi và liên quan nhiều đến yếu tố thần kinh:

• Rối loạn lo âu/Stress: Căng thẳng kích hoạt hệ thần kinh gây co thắt dạ dày mãn tính.
• Trào ngược họng thanh quản: Axit chỉ trào nhẹ lên họng gây vướng víu, buồn nôn khan chứ không đủ mạnh để gây nôn.
• Tác dụng phụ của thuốc: Một số loại thuốc uống dài ngày gây kích ứng nhẹ dạ dày âm ỉ.

3. Khi nào buồn nôn là dấu hiệu nguy hiểm?

Phần lớn các cơn buồn nôn là lành tính và sẽ tự hết khi bạn nghỉ ngơi. Tuy nhiên, hãy gọi cấp cứu hoặc đến bệnh viện ngay lập tức nếu bạn thấy buồn nôn đi kèm các “dấu hiệu báo động đỏ” sau:

• Kèm đau ngực, khó thở: Cảnh báo nguy cơ nhồi máu cơ tim (đặc biệt ở người lớn tuổi).
• Đau đầu dữ dội, cứng cổ: Dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ não hoặc viêm màng não.
• Nôn ra máu hoặc dịch đen: Dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa nghiêm trọng.
• Đau bụng quặn thắt vùng bên phải: Cảnh báo viêm ruột thừa cấp.
• Mất nước nặng: Môi khô nứt, mắt trũng, không đi tiểu được trong vòng 8 tiếng.

Khi nào có thể yên tâm theo dõi tại nhà? Nếu bạn chỉ buồn nôn thoáng qua, vẫn có thể uống nước từng ngụm nhỏ, tỉnh táo và không đau dữ dội, hãy nằm nghỉ ngơi và theo dõi thêm.

Lời khuyên: Đừng chủ quan. Nếu triệu chứng kéo dài quá 24 giờ mà không thuyên giảm, hãy đến Bệnh viện Quốc tế Vĩnh Phúc để được bác sĩ kiểm tra và xử lý kịp thời.

Hy vọng qua bài viết trên, bạn đã nắm được các nguyên nhân buồn nôn phổ biến cũng như biết cách phân biệt đâu là dấu hiệu lành tính, đâu là tình huống nguy hiểm cần đi cấp cứu. Việc lắng nghe cơ thể và nhận biết sớm các bất thường chính là chìa khóa tốt nhất để bảo vệ sức khỏe của bạn.

CT Bệnh viện Quốc tế Vĩnh Phúc

Website: https://benhvienvinhphuc.com/

Địa chỉ: 122 Nguyễn Tất Thành, Phường Vĩnh Phúc, tỉnh Phú Thọ

Fanpage: https://www.facebook.com/ctbenhvienquoctevinhphuc

Thời gian làm việc: Thứ Hai – Chủ Nhật: 24/24