Nội dung chính
Khó nuốt là tình trạng người bệnh gặp khó khăn khi nuốt thức ăn, dù là dạng lỏng hay rắn. Nhiều người còn cảm thấy đau rát khi nuốt.
Nhiều người xem khó nuốt chỉ là một triệu chứng, nhưng trong y học, đây cũng có thể là một bệnh lý riêng biệt.
Có rất nhiều nguyên nhân gây ra chứng khó nuốt. Nếu bạn chỉ gặp tình trạng này một vài lần, có thể không có gì đáng lo ngại. Nhưng nếu nó xảy ra thường xuyên, bạn nên đi khám bác sĩ ngay.
Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về các nguyên nhân, triệu chứng, cách chẩn đoán và điều trị chứng khó nuốt.
Khó nuốt là gì?
Khó nuốt là tình trạng gặp khó khăn khi nuốt, do vấn đề với cơ hoặc dây thần kinh kiểm soát quá trình nuốt, khiến việc nuốt thức ăn hoặc đồ uống trở nên khó khăn hơn.
Có ba loại khó nuốt chính:
- Khó nuốt miệng: do vấn đề ở miệng.
- Khó nuốt hầu họng: do vấn đề ở họng.
- Khó nuốt thực quản: do vấn đề ở thực quản (ống dẫn thức ăn).
Cần lưu ý rằng đau khi nuốt khác với khó nuốt, nhưng cả hai có thể xảy ra cùng lúc. “Cảm giác vướng víu” là khi bạn cảm thấy như có gì đó mắc kẹt trong cổ họng.
Nguyên nhân gây khó nuốt
Có nhiều nguyên nhân gây ra chứng khó nuốt, bao gồm:
1. Khô miệng:
Miệng khô khiến việc nuốt trở nên khó khăn hơn. Nguyên nhân có thể là:
- Mất nước
- Lo âu, căng thẳng
- Tác dụng phụ của một số loại thuốc
- Bệnh tiểu đường
- Tổn thương thần kinh
- HIV
- Hóa trị hoặc liệu pháp miễn dịch
- Xạ trị, gây tổn thương tuyến nước bọt
2. Viêm nhiễm:
Sưng tấy ở miệng, họng hoặc thực quản có thể gây khó nuốt. Điều này có thể do nhiễm trùng, dị ứng hoặc kích ứng từ các nguyên nhân khác.
Viêm thực quản tăng bạch cầu ái toan là một dạng viêm hiếm gặp và mãn tính, có thể do dị ứng hoặc phản ứng miễn dịch.
3. Bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD):
Viêm thực quản cũng có thể do bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD). GERD gây ra trào ngược axit thường xuyên, khi axit dạ dày trào ngược lên thực quản.
GERD cũng có thể gây hẹp thực quản, cản trở việc nuốt.
4. Dị tật cấu trúc hoặc tắc nghẽn:
Sự khác biệt về kích thước hoặc cấu trúc của miệng, họng hoặc thực quản có thể dẫn đến khó nuốt. Ví dụ:
- Amidan lớn
- Hở môi hoặc vòm miệng, khi xương đầu không hợp nhất đúng cách, để lại khoảng trống
- Màng thực quản, là màng mô mỏng chặn một phần hoặc toàn bộ thực quản
- Túi thừa Zenker, là một túi có thể hình thành trong cổ họng
- Khối u, có thể là ung thư hoặc không ung thư, cũng có thể cản trở việc nuốt.
5. Tổn thương não hoặc đột quỵ:
Bất kỳ tình trạng nào gây tổn thương đến phần não kiểm soát việc nuốt đều có thể dẫn đến chứng khó nuốt.
Đột quỵ có thể gây khó nuốt nếu lưu lượng máu giảm ảnh hưởng đến các tế bào này, do cục máu đông, mảng bám hoặc chảy máu. Tuy nhiên, hầu hết những người bị khó nuốt do đột quỵ đều lấy lại khả năng nuốt trong vòng 1 đến 2 tuần.
6. Các bệnh thoái hóa thần kinh:
Những bệnh này gây ra sự suy giảm dần dần và tiến triển chức năng thần kinh và não. Ví dụ:
- Sa sút trí tuệ
- Bệnh Parkinson
- Bệnh Huntington
- Bệnh thần kinh vận động
- Bệnh xơ cứng teo cơ một bên (ALS)
7. Các bệnh tự miễn dịch:
Các bệnh tự miễn dịch xảy ra khi hệ thống miễn dịch nhầm lẫn tấn công các mô khỏe mạnh, dẫn đến các triệu chứng. Các bệnh tự miễn dịch có thể ảnh hưởng đến việc nuốt bao gồm:
- Bệnh đa xơ cứng (MS), liên quan đến tổn thương myelin bao quanh dây thần kinh
- Bệnh nhược cơ, gây tổn thương điểm nối giữa dây thần kinh và cơ
- Lupus ban đỏ hệ thống, có thể ảnh hưởng đến nhiều bộ phận của cơ thể
- Xơ cứng bì, là một nhóm bệnh hiếm gặp khiến da và các mô liên kết cứng hoặc căng.
Triệu chứng của chứng khó nuốt
Các triệu chứng của chứng khó nuốt có thể bao gồm:
- Phải cố gắng nuốt nhiều lần
- Nuốt chậm
- Ho hoặc nghẹn khi nuốt
- Cảm giác “mắc kẹt” ở cổ họng hoặc ngực
- Thức ăn hoặc axit dạ dày trào ngược lên cổ họng
- Đau họng
- Hơi thở khó chịu
Tùy thuộc vào nguyên nhân, một số người còn gặp khó khăn trong việc kiểm soát nước bọt, khép miệng và ăn uống chậm hơn bình thường.
Điều đáng lo ngại là một số người bị khó nuốt nhưng không hề hay biết. Trong những trường hợp này, bệnh có thể không được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Yếu tố nguy cơ của chứng khó nuốt
Các yếu tố nguy cơ của chứng khó nuốt bao gồm:
- Tuổi cao
- Nằm viện
- Nằm trong phòng chăm sóc đặc biệt (ICU), đặc biệt là khi cần đặt nội khí quản
Biến chứng của chứng khó nuốt
Các biến chứng tiềm ẩn của chứng khó nuốt có thể bao gồm:
- Nhiễm trùng: Viêm phổi hít sặc có thể xảy ra nếu thức ăn hoặc nước uống đi vào phổi, gây nhiễm trùng.
- Suy dinh dưỡng: Nếu không thể nuốt đúng cách, cơ thể không được cung cấp đủ chất dinh dưỡng và calo, đặc biệt khi người bệnh không nhận thức được tình trạng của mình và không được điều trị.
- Mất nước: Không uống đủ nước dẫn đến tình trạng mất nước.
- Cô lập hoặc xấu hổ: Nhiều người cảm thấy xấu hổ vì chứng khó nuốt và tránh các hoạt động xã hội liên quan đến ăn uống.
- Tắc nghẽn thực quản: Trong một số trường hợp, thức ăn có thể bị tắc nghẽn, làm tăng nguy cơ thủng thực quản. Điều này có thể dẫn đến nhiễm trùng huyết và tử vong.
Chẩn đoán chứng khó nuốt
Để chẩn đoán chứng khó nuốt, bác sĩ sẽ bắt đầu bằng việc hỏi về các triệu chứng, thời gian xuất hiện và ảnh hưởng đến việc nuốt thức ăn lỏng, rắn hay cả hai.
Để xác định loại khó nuốt và nguyên nhân tiềm ẩn, bác sĩ có thể chỉ định người bệnh thực hiện các xét nghiệm sau:
- Nghiên cứu nuốt: Kiểm tra khả năng nuốt các loại thức ăn và chất lỏng có độ đặc khác nhau.
- Xét nghiệm nuốt barium: Nuốt một chất lỏng có thể hiển thị trên phim X-quang.
- Nội soi: Quan sát bên trong cổ họng và thực quản.
- Đo áp lực thực quản (manometry): Đo sự thay đổi áp lực do co thắt cơ.
- Sinh thiết: Lấy một mẫu mô nhỏ để xét nghiệm trong phòng thí nghiệm.
Bác sĩ có thể giới thiệu người bệnh đến chuyên gia, chẳng hạn như nhà trị liệu ngôn ngữ, để xác định vấn đề cụ thể.
Điều trị chứng khó nuốt
Việc điều trị chứng khó nuốt phụ thuộc vào loại và nguyên nhân gây bệnh. Bác sĩ sẽ đưa ra các chiến lược phù hợp để cải thiện triệu chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống, bao gồm:
- Phục hồi chức năng nuốt: Tập luyện các kỹ thuật nuốt và tăng cường cơ bắp với nhà trị liệu ngôn ngữ.
- Thay đổi chế độ ăn uống: Xay nhuyễn thức ăn hoặc ăn nhiều thức ăn lỏng hơn để dễ nuốt.
- Kích thích lưỡi hoặc vòm miệng: Sử dụng nhiệt độ, massage hoặc điện để kích thích, giúp ích cho người bệnh có vấn đề thần kinh.
- Chăm sóc răng miệng: Lắp răng giả nếu giúp ích cho việc nhai và nuốt.
- Hỗ trợ sức khỏe tâm thần: Nếu chứng khó nuốt ảnh hưởng đến cảm xúc hoặc lo âu góp phần gây bệnh.
Bác sĩ cũng sẽ điều trị nguyên nhân gốc rễ nếu xác định được. Các phương pháp bao gồm:
- Sử dụng thuốc: Để kiểm soát bệnh mãn tính và giảm triệu chứng.
- Điều chỉnh thuốc hiện tại: Nếu thuốc đang dùng gây khó nuốt.
- Phẫu thuật: Để khắc phục các vấn đề cấu trúc, chẳng hạn như nong thực quản hẹp hoặc loại bỏ tắc nghẽn.
- Điều trị ung thư: Hóa trị hoặc xạ trị.
Nếu người bệnh không đáp ứng với các phương pháp điều trị trên, họ có thể cần sử dụng ống thông ăn để tránh suy dinh dưỡng hoặc mất nước. Ống thông ăn cung cấp dinh dưỡng, nước và thuốc trực tiếp vào dạ dày hoặc ruột.
Có hai loại ống thông ăn: ống thông mũi dạ dày (đi qua mũi vào dạ dày) và ống thông dạ dày (được đặt trực tiếp vào dạ dày thông qua một vết rạch nhỏ trên da).
Tóm lại
Chứng khó nuốt có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, từ khô miệng, tác dụng phụ của thuốc, đến các bệnh tự miễn và ung thư.
Người bệnh có thể gặp các triệu chứng như phải cố gắng nuốt nhiều lần, nuốt chậm, ho hoặc cảm giác vướng víu ở cổ họng.
Mặc dù chứng khó nuốt phổ biến hơn ở người lớn tuổi, nhưng đây không phải là một phần tất yếu của quá trình lão hóa. Bất kỳ ai gặp tình trạng khó nuốt kéo dài nên đến gặp bác sĩ càng sớm càng tốt.
CT Bệnh viện Quốc tế Vĩnh Phúc
Website: https://benhvienvinhphuc.com/
Địa chỉ: 122 Nguyễn Tất Thành, Phường Vĩnh Phúc, tỉnh Phú Thọ
Fanpage: https://www.facebook.com/ctbenhvienquoctevinhphuc
Thời gian làm việc: Thứ Hai – Chủ Nhật: 24/24
