Bị trĩ có nên tập thể dục không? 4 Bài tập an toàn từ Bác sĩ VPI

Người mắc bệnh trĩ hoàn toàn có thể và rất nên tập thể dục. Việc vận động đúng cách giúp tăng cường tuần hoàn máu, hỗ trợ tiêu hóa và giảm áp lực lên vùng chậu. Tuy nhiên, người bệnh cần lựa chọn các bài tập phù hợp và tránh các động tác gây áp lực lên ổ bụng để đảm bảo an toàn, không làm búi trĩ sa nặng hơn.

1. Tại sao người bệnh trĩ cần vận động thay vì ngồi một chỗ?

Nhiều bệnh nhân có tâm lý e ngại việc đi lại hoặc tập luyện sẽ tạo ra ma sát, làm tổn thương búi trĩ. Tuy nhiên, theo các bác sĩ tại Bệnh viện Quốc tế Vĩnh Phúc (VPI), thói quen ngồi hoặc nằm một chỗ quá lâu mới là yếu tố khiến tình trạng bệnh tiến triển nặng hơn. Việc duy trì vận động nhẹ nhàng và đều đặn mang lại 3 lợi ích cụ thể sau:

Cải thiện tình trạng táo bón

Táo bón là một trong những nguyên nhân chính gây ra và làm nặng thêm bệnh trĩ. Vận động thể chất giúp kích thích nhu động ruột và quá trình trao đổi chất. Nhờ đó, việc đại tiện sẽ diễn ra dễ dàng hơn, giúp người bệnh hạn chế thói quen rặn mạnh – hành động trực tiếp làm rách và tổn thương thành tĩnh mạch hậu môn.

Tăng cường tuần hoàn máu, giảm sưng tĩnh mạch

Khi ngồi một chỗ liên tục, máu rất dễ bị ứ đọng tại khu vực xương chậu, khiến các tĩnh mạch trực tràng căng phồng. Các hoạt động thể chất đóng vai trò hỗ trợ hệ tuần hoàn bơm máu ngược về tim hiệu quả hơn. Điều này giúp giảm bớt áp lực ứ đọng lên tĩnh mạch, từ đó làm giảm tình trạng sưng tấy và đau nhức ở búi trĩ.

Săn chắc cơ sàn chậu

Hệ thống cơ vòng hậu môn và vùng cơ sàn chậu có chức năng nâng đỡ các tĩnh mạch trực tràng. Việc tập luyện đúng cách giúp các nhóm cơ này duy trì độ đàn hồi và săn chắc hơn. Một bệ đỡ cơ bắp khỏe mạnh sẽ hỗ trợ giữ búi trĩ ở vị trí ổn định, hạn chế nguy cơ búi trĩ tiếp tục sa tụt ra ngoài.

2. Hướng dẫn 4 bài tập co búi trĩ tại nhà an toàn, dễ thực hiện

Mục tiêu của các bài tập này là tác động vào vùng cơ sàn chậu và kích thích tuần hoàn máu mà không làm tăng áp lực lên ổ bụng. Người bệnh có thể thực hiện đều đặn mỗi ngày tại nhà mà không cần dụng cụ hỗ trợ.

1. Bài tập Kegel (Tăng cường sức mạnh cơ sàn chậu)

Cơ sàn chậu khỏe mạnh đóng vai trò như một lớp bệ đỡ vững chắc, giúp ngăn chặn tình trạng sa búi trĩ. Bài tập Kegel rất an toàn và mang lại hiệu quả phục hồi cao nếu thực hiện đúng kỹ thuật.

• Cách thực hiện:

  1. Nằm ngửa trên thảm, hai đầu gối gập lại và bàn chân đặt phẳng trên sàn.

  2. Tập trung xác định nhóm cơ sàn chậu (đây là nhóm cơ bạn dùng để nhịn tiểu giữa chừng).

  3. Từ từ siết chặt nhóm cơ này trong 3 đến 5 giây.

  4. Thả lỏng hoàn toàn trong 5 giây trước khi lặp lại. Thực hiện 10 – 15 nhịp mỗi hiệp.

• Lưu ý y khoa quan trọng: Trong suốt quá trình siết cơ, người bệnh phải hít thở đều đặn. Tuyệt đối không nín thở, gồng ngực hay gồng bụng vì sẽ vô tình tạo áp lực đẩy xuống trực tràng.

2. Bài tập nhíu hậu môn (Hỗ trợ co mạch máu trực tràng)

Đây là bài tập vật lý trị liệu tác động trực tiếp lên cơ vòng hậu môn, giúp tăng độ đàn hồi và hỗ trợ máu ứ đọng lưu thông tốt hơn. Điểm thuận lợi là bạn có thể thực hiện bài tập này ở bất kỳ đâu, kể cả khi đang ngồi làm việc.

• Cách thực hiện:

  1. Ngồi trên ghế hoặc đứng với tư thế thả lỏng, giữ lưng thẳng.

  2. Hít vào từ từ, đồng thời siết chặt và nhíu cơ hậu môn lại (giống như cảm giác đang nhịn đại tiện).

  3. Giữ tư thế nhíu trong khoảng 3 – 5 giây.

  4. Thở ra chậm rãi và thả lỏng cơ hậu môn. Lặp lại động tác khoảng 15 – 20 lần.

3. Tư thế Yoga em bé (Giảm áp lực vùng xương chậu)

Tư thế em bé (Child’s Pose) trong Yoga là một trong những động tác giúp thư giãn hệ thần kinh, kéo giãn cột sống lưng dưới và giải phóng hoàn toàn trọng lượng cơ thể đang đè nặng lên vùng xương chậu, vùng hậu môn.

• Cách thực hiện:

  1. Bắt đầu với tư thế quỳ gối trên thảm.

  2. Từ từ hạ thấp người, đưa hông ngồi chạm lên hai gót chân.

  3. Vươn dài hai tay về phía trước, trượt thân trên sát xuống mặt thảm sao cho trán chạm sàn.

  4. Nhắm mắt, hít thở sâu bằng bụng. Duy trì tư thế này trong 1 đến 2 phút để máu lưu thông đều khắp cơ thể.

4. Đi bộ nhón gót (Kích thích lưu thông máu toàn thân)

Khác với đi bộ thông thường, đi bộ nhón gót chân đòi hỏi sự tham gia của nhiều nhóm cơ ở bắp chân và đùi. Quá trình co thắt cơ này hoạt động như một hệ thống bơm, đẩy máu ở nửa thân dưới trở về tim nhanh hơn, làm giảm tình trạng sưng phồng ở tĩnh mạch hậu môn.

• Cách thực hiện:

  1. Đứng thẳng, hai tay buông thõng tự nhiên hoặc chống nhẹ ngang hông.

  2. Từ từ nhón gót chân lên, dồn trọng lượng cơ thể vào các ngón chân.

  3. Bước đi chậm rãi trong tư thế nhón gót khoảng 3 đến 5 phút.

  4. Hạ gót chân xuống nghỉ ngơi 1 phút rồi lặp lại 2 – 3 hiệp.

Tham khảo: Bị trĩ có nên đạp xe không?

3. Hướng dẫn chọn bài tập phù hợp theo từng cấp độ bệnh trĩ

Việc lựa chọn bài tập phụ thuộc hoàn toàn vào mức độ sa của búi trĩ. Bạn cần xác định đúng giai đoạn bệnh để vận động an toàn mà không làm tổn thương hệ thống tĩnh mạch hậu môn.

Đối với trĩ độ 1 (Bệnh nhẹ, chưa sa búi trĩ)

Ở giai đoạn này, bạn có thể duy trì hầu hết các môn thể thao bình thường. Lưu ý quan trọng nhất là phải hít thở đều đặn, tuyệt đối không nín thở khi dùng lực để tránh dồn áp lực đột ngột xuống vùng chậu.

Đối với trĩ độ 2 và 3 (Búi trĩ đã sa ra ngoài)

Người bệnh nên chuyển sang các bài tập nhẹ nhàng như bơi lội, đi bộ hoặc yoga để giảm áp lực lên trực tràng. Đặc biệt, bạn nên tập thêm bài tập Kegel hàng ngày giúp tăng sức mạnh cơ sàn chậu, hỗ trợ co mạch máu và ngăn búi trĩ sa nặng hơn.

Đối với trĩ độ 4 hoặc khi đang chảy máu, sưng đau

Đây là tình trạng cấp tính, người bệnh cần ngừng ngay mọi hoạt động thể thao. Việc vận động lúc này dễ gây rách niêm mạc, dẫn đến chảy máu ồ ạt và tăng nguy cơ hoại tử búi trĩ. Bạn nên nằm nghỉ và sớm gặp bác sĩ chuyên khoa để được xử lý kịp thời.

4. Người bị trĩ không nên chơi môn thể thao nào?

Mặc dù vận động mang lại nhiều lợi ích phục hồi, nhưng hệ thống tĩnh mạch vùng hậu môn trực tràng lại rất nhạy cảm với các sức ép cơ học. Để bảo vệ cấu trúc tĩnh mạch và ngăn búi trĩ sa tụt, người bệnh cần hạn chế tham gia 3 nhóm môn thể thao dưới đây:

Tập tạ nặng (Cử tạ, Squat, Deadlift)

Đặc thù của các bài tập đòi hỏi sức mạnh lớn là người tập thường phải nín thở và gồng siết cơ lõi (vùng bụng) để tạo lực. Thao tác này vô tình làm tăng áp lực ổ bụng một cách đột ngột. Toàn bộ sức ép đó sẽ dồn thẳng xuống vùng xương chậu, khiến máu bị ép ngược lại và làm các tĩnh mạch trực tràng căng phồng. Việc lặp đi lặp lại thói quen nâng vật nặng sẽ đẩy nhanh quá trình sa búi trĩ và dễ gây vỡ mạch máu.

Đạp xe đường dài

Thiết kế yên xe đạp thể thao thường khá nhỏ và cứng. Khi đạp xe, phần lớn trọng lượng của cơ thể sẽ dồn trực tiếp xuống vùng hội âm và hậu môn. Sự chèn ép liên tục này làm gián đoạn quá trình lưu thông máu tại trực tràng, khiến máu bị ứ đọng. Hơn nữa, chuyển động đạp xe kéo dài tạo ra sự cọ xát trực tiếp lên vùng niêm mạc hậu môn vốn đang nhạy cảm, dễ dẫn đến tình trạng sưng viêm và đau rát.

Các môn thể thao có cường độ va chạm dọc cao (Nhảy dây, chạy nước rút)

Những bộ môn đòi hỏi sự bật nhảy liên tục, chạy với tốc độ cao hoặc thay đổi hướng đột ngột sẽ tạo ra lực tác động mạnh theo chiều dọc cơ thể. Dưới tác động của trọng lực và các chấn động lặp đi lặp lại, hệ thống cơ sàn chậu – vốn làm nhiệm vụ nâng đỡ trực tràng – sẽ phải chịu sức ép lớn. Sự co giãn liên tục này làm suy yếu khả năng nâng đỡ, khiến búi trĩ dễ bị tụt xuống dưới.

5. Cần làm gì khi búi trĩ sưng đau, chảy máu trong lúc tập luyện?

Nếu bạn đột nhiên thấy cộm, rát hoặc phát hiện máu trên đồ tập, bạn cần ngừng ngay mọi hoạt động gắng sức và thực hiện sơ cứu tại chỗ để giảm sưng viêm tĩnh mạch trực tràng.

Việc cố gắng tập tiếp sẽ khiến lượng máu dồn về vùng chậu tăng cao, làm búi trĩ sa nặng hơn và rất khó cầm máu. Dưới đây là 3 bước xử lý an toàn bạn nên áp dụng ngay tại phòng tập hoặc tại nhà:

• Dừng tập và làm sạch: Hãy vào nhà vệ sinh và rửa nhẹ nhàng vùng hậu môn bằng nước mát. Tuyệt đối không dùng giấy vệ sinh khô ráp lau xát mạnh, vì hành động này sẽ làm xước thêm lớp niêm mạc đang bị tổn thương. Bạn chỉ nên dùng khăn giấy ướt không chứa cồn hoặc rửa nhẹ nhàng bằng nước sạch
• Nằm gác chân lên cao: Tìm một mặt phẳng, nằm ngửa và kê cao chân hoặc vùng hông. Tư thế này giúp máu đang ứ đọng ở tĩnh mạch trực tràng rút ngược về tim, từ đó làm giảm nhanh cảm giác sưng phù và căng tức.
• Chườm lạnh cục bộ: Nếu có sẵn đá lạnh, hãy bọc vào một chiếc khăn sạch và chườm nhẹ bên ngoài vùng hậu môn trong 10-15 phút. Nhiệt độ lạnh sẽ làm co các mạch máu, giúp cầm máu và giảm đau rát gần như ngay lập tức.

6. Khi nào người bệnh cần ngừng tập và đi khám bác sĩ?

Tập thể dục chỉ đóng vai trò hỗ trợ tuần hoàn, bạn cần đến cơ sở y tế ngay lập tức nếu búi trĩ bị tổn thương cơ học nghiêm trọng, vượt quá khả năng tự phục hồi trong quá trình vận động.

Bệnh trĩ có thể tiến triển thành các biến chứng nguy hiểm nếu không được can thiệp y khoa kịp thời. Bạn tuyệt đối không nên tự xử lý tại nhà nếu gặp phải một trong các dấu hiệu cảnh báo sau:

• Chảy máu ồ ạt: Máu chảy thành tia hoặc nhỏ giọt liên tục sau khi bạn rặn hoặc nâng vật nặng, không có dấu hiệu ngừng lại dù đã nằm nghỉ và chườm lạnh.
• Búi trĩ sưng tím, cứng ngắc: Búi trĩ sa ra ngoài không thể tự co lên, ấn vào thấy đau nhói. Đây là dấu hiệu điển hình của tình trạng nhồi máu búi trĩ (máu đông kẹt lại), có nguy cơ hoại tử rất cao.
• Cơn đau rát dữ dội kéo dài: Cảm giác đau đớn không thuyên giảm sau nhiều giờ, ảnh hưởng trực tiếp đến việc đi lại và sinh hoạt bình thường.

Tập luyện đúng cách là biện pháp hỗ trợ tuần hoàn máu vùng chậu rất tốt, nhưng không thể thay thế các phác đồ điều trị y khoa. Nếu tình trạng sa búi trĩ, sưng đau hoặc đi ngoài ra máu kéo dài không thuyên giảm, bạn nên đến các cơ sở y tế để được bác sĩ chẩn đoán chính xác và tư vấn phương pháp can thiệp triệt để.

CT Bệnh viện Quốc tế Vĩnh Phúc

Website: https://benhvienvinhphuc.com

Địa chỉ: 122 Nguyễn Tất Thành, Phường Vĩnh Phúc, tỉnh Phú Thọ

Fanpage: https://www.facebook.com/ctbenhvienquoctevinhphuc

Thời gian làm việc: Thứ Hai – Chủ Nhật: 24/24